Thả cá ghép là nuôi nhiều loài cá có tập tính ăn khác nhau trong cùng một ao, mỗi loài khai thác một tầng nước và một nguồn thức ăn: cá mè sống tầng mặt ăn tảo và sinh vật nổi, cá trắm cỏ ăn cỏ lá thả xuống, cá trôi ăn mùn bã ở tầng giữa và đáy, cá chép bới bùn đáy tìm giun, ấu trùng. Nhờ vậy cùng một ao nuôi được nhiều cá hơn, và các loài còn giúp nhau giữ nước sạch.
Cách nuôi này có từ lâu ở đồng bằng Bắc Bộ và lan ra khắp nơi, vì nó hợp với ao nhà: không cần thức ăn công nghiệp nhiều, tận dụng cỏ, bèo, phân chuồng. Nhưng ghép sai loài, sai tỷ lệ, cá lớn chậm và nước ao nhanh hỏng.
Mỗi loài một tầng: hiểu để ghép cho đúng
Hãy hình dung cái ao như một ngôi nhà nhiều tầng. Trên cùng, sát mặt nước, là nơi nhiều nắng nhất, tảo và sinh vật phù du sinh sôi. Cá mè trắng lọc tảo, cá mè hoa lọc những con phù du nhỏ. Hai loài này không cần cho ăn, chúng ăn những thứ trôi nổi trong nước.
Tầng giữa và gần đáy là chỗ của cá trôi, và ở nhiều nơi có thêm các loài như rô hu, mrigal. Chúng ăn mùn bã hữu cơ, tảo lắng, thức ăn thừa. Cá chép thì sục xuống bùn đáy tìm giun, ấu trùng, ốc nhỏ, và nhờ sục bùn mà đáy ao được đảo, thoáng hơn.
Cá trắm cỏ là con chủ lực nhiều ao nhà. Nó ăn cỏ, lá, bèo mà người nuôi cắt thả xuống. Phân trắm cỏ nhiều và nát, trở thành phân bón cho tảo, tảo lại nuôi cá mè. Người xưa nói một con trắm nuôi mấy con mè là vì thế.
Khi hiểu như vậy, sẽ thấy ghép cá không phải chuyện thả càng nhiều loài càng tốt, mà là cân giữa các tầng. Ao nhiều cỏ, cho ăn cỏ đều thì trắm làm chủ; ao nước giàu tảo thì mè nhiều hơn. Tỷ lệ cụ thể tuỳ ao và tuỳ vùng, nên hỏi cán bộ khuyến nông thuỷ sản ở địa phương.
Chọn cá giống khoẻ
Mua ở cơ sở giống rõ nguồn. Cá giống trôi nổi dễ mang bệnh, lẫn loài, cỡ không đều.
Cá bơi nhanh, ngược dòng khi khuấy nước. Cá yếu bơi lờ đờ, tụ lại ở mặt hoặc nằm im dưới đáy.
Thân cân đối, vây lành, không xây xát. Vảy tróc, vây rách, đốm đỏ trên thân là dấu hiệu bệnh hoặc bị dập khi vận chuyển.
Cỡ đều nhau. Cá chênh cỡ nhiều thì con to tranh ăn, con nhỏ còi.
Không mua cá giống quá nhỏ cho ao có cá dữ. Nếu không tát ao được sạch, thả cá giống to hơn để khỏi bị ăn.
Hỏi loài và nguồn gốc. Một số loài trông giống nhau khi còn nhỏ. Người bán uy tín sẽ nói rõ.
Vận chuyển lúc mát. Sáng sớm hoặc chiều tối, túi có đủ nước và ôxy.
Không để túi cá phơi nắng. Nước trong túi nóng lên nhanh, cá chết trước khi tới ao.
Thả ngay khi về tới nơi. Để túi lâu cá thiếu ôxy.
Chuẩn bị ao trước khi mua cá. Ao đã cải tạo, gây màu xong mới đi mua, không mua cá rồi mới dọn ao.
Thả nhiều đợt nếu cá khác cỡ. Thả cá lớn và cá nhỏ khác đợt để dễ theo dõi.
Thả cá xuống ao cho khỏi chết
Ngâm túi cá trên mặt ao một lúc. Để nhiệt độ nước trong túi và nước ao gần bằng nhau, cá không bị sốc nhiệt.
Mở túi, cho nước ao vào túi từ từ. Cá làm quen dần với nước ao.
Nghiêng túi cho cá tự bơi ra. Không đổ ào từ trên cao xuống.
Thả ở chỗ nước sạch, đầu gió. Tránh góc ao có rác, lá mục.
Thả lúc sáng sớm hoặc chiều mát. Tránh giữa trưa nước ao nóng.
Có nơi tắm cá giống trước khi thả. Tắm nhanh trong nước muối loãng để diệt ký sinh bám ngoài da. Nồng độ và thời gian nên hỏi cán bộ thuỷ sản.
Không thả khi trời sắp mưa to, trời chuyển. Mưa lớn làm nước ao thay đổi đột ngột.
Quan sát cá sau khi thả. Cá lặn xuống, tản ra là tốt. Cá nổi lờ đờ nhiều giờ sau là có vấn đề.
Vớt cá chết trong vài ngày đầu. Đếm để biết tỷ lệ hao, lần sau đổi nơi mua nếu hao nhiều.
Chưa cho ăn nhiều ngay hôm thả. Cá cần thời gian ổn định.
Ghi lại ngày thả, loài, số lượng. Để tính thời gian thu hoạch và rút kinh nghiệm.
Những lỗi hay gặp khi nuôi cá ghép
Lỗi thứ nhất là thả quá dày. Ao nhà vốn không có máy sục khí, mật độ cá phải dựa vào sức ao tự nhiên. Thả dày thì cá lớn chậm, sáng sớm nổi đầu, mùa hè chết hàng loạt. Thả thưa vừa phải mà cá lớn đều bao giờ cũng hơn thả dày mà cá còi.
Lỗi thứ hai là chỉ nuôi một loài chủ lực mà không có loài dọn. Ao chỉ có trắm cỏ và cho ăn cỏ nhiều, phân trắm tích lại, nước ao xanh đặc, không có mè để ăn bớt tảo. Ghép thêm mè, trôi giúp cân bằng.
Lỗi thứ ba là thả cá chép quá nhiều ở ao nhỏ. Chép sục bùn làm nước đục liên tục, tảo không phát triển được, cá mè thiếu ăn.
Lỗi cuối là thả cá ăn thịt vào ao nuôi ghép. Có người thả thêm vài con cá quả, cá trê để "có cá to ăn Tết", rồi thắc mắc sao cá giống cứ hao dần. Cá dữ nên nuôi riêng.
Thu tỉa, thả bù: giữ ao lúc nào cũng có cá
Ao nhà không nhất thiết phải thu hết một lần. Nhiều gia đình kéo lưới bắt tỉa những con đã lớn để ăn, để bán, rồi thả bù cá giống vào. Cách này gọi là đánh tỉa thả bù, giữ cho ao luôn có cá các cỡ, bữa cơm lúc nào cũng có cá.
Khi đánh tỉa, kéo lưới nhẹ nhàng, thả lại ngay những con chưa đủ lớn. Chọn ngày mát, không kéo lưới lúc trời nóng hoặc cá đang có dấu hiệu bệnh, vì cá bị dập dễ nhiễm bệnh.
Cá thả bù phải đủ lớn để không bị cá lớn trong ao lấn át. Thả cá bé tí vào ao có cá to thì cá bé khó sống.
Sau vài năm đánh tỉa, bùn đáy ao tích dày, cá tạp nhiều dần. Đến lúc đó vẫn phải tát ao cải tạo một lần. Đánh tỉa thả bù giúp kéo dài khoảng cách giữa các lần tát, không thay được hẳn.
Câu hỏi thường gặp
Nuôi cá ghép có cần cho ăn cám không?
Không bắt buộc, cá mè, trôi ăn thức ăn tự nhiên, trắm ăn cỏ. Cho thêm cám, bột ngô giúp cá chép, cá trôi lớn nhanh hơn. Cho ăn vừa đủ, thức ăn thừa làm bẩn nước.
Cá rô phi có nên thả ghép không?
Rô phi ăn tạp, lớn nhanh, nhiều nhà thả ghép. Nhưng rô phi đẻ rất nhanh, ao nhỏ dễ đầy cá con tranh ăn. Cân nhắc số lượng và đánh bắt đều.
Ao nhỏ vài chục mét vuông có nuôi ghép được không?
Được nhưng số lượng cá phải ít, và nên ưu tiên vài loài dễ nuôi. Ao nhỏ thay đổi nhiệt độ nhanh, cần để ý cá nổi đầu mùa hè.
Thả cá giống vào mùa nào?
Thường vào mùa xuân khi trời ấm dần, hoặc đầu mùa mưa ở miền Nam. Tránh thả lúc rét đậm hoặc nắng nóng gay gắt.
Vì sao cá mè nhà tôi gầy dù nước ao xanh?
Có thể nước xanh do loại tảo cá mè không ăn được, hoặc ao quá nhiều mè so với lượng tảo. Giảm số mè, bón phân chuồng hoai đều để tảo phát triển ổn định.
