Để khoai lang không thối, sau khi đào để củ se vỏ vài hôm, không rửa, loại bỏ củ dập, sâu, rồi xếp nơi khô thoáng hoặc vùi trong cát khô. Khoai tây cất nơi tối, mát, thoáng; khi ăn bỏ mầm và phần vỏ xanh. Sắn tươi hỏng rất nhanh nên thường thái lát phơi khô. Bí đỏ giữ nguyên cuống, lau sạch vỏ, đặt nơi thoáng, không chồng đống. Kiểm tra thường xuyên để loại củ hỏng trước khi lây.
Nhà nông xưa ăn khoai sắn thay cơm những tháng giáp hạt. Giữ được khoai lang từ vụ đông sang tận tháng ba, giữ được bí từ hè sang thu là giữ được bữa ăn. Dưới gầm giường, trên gác, trong góc bếp, mỗi nhà đều có một góc cất khoai với những mẹo riêng.
Vì sao củ để lâu lại thối?
Củ khoai, quả bí sau khi thu hoạch vẫn còn sống, vẫn thở và thoát hơi nước. Chúng tự hao dần, và nếu có vết thương, nấm và vi khuẩn sẽ theo đó vào làm thối.
Vết dập, vết cuốc, vết sâu đục là cửa ngõ cho thối. Vì thế đào khoai phải nhẹ tay, không quăng quật. Củ bị cuốc phạm nên ăn trước, không cất.
Độ ẩm cao làm nấm phát triển, độ ẩm thấp quá làm củ teo quắt. Nóng làm củ thở nhanh, mau hao, mau mọc mầm. Nơi cất tốt là nơi thoáng, mát, không ẩm ướt và không khô kiệt.
Một củ thối nằm giữa đống sẽ lây sang những củ xung quanh. Kiểm tra thường xuyên và nhặt bỏ củ hỏng là việc quan trọng không kém chỗ cất.
Cất khoai lang
Đào khi trời khô ráo. Củ đào lúc đất ướt dính bùn, dễ thối.
Để se vỏ vài hôm nơi râm thoáng. Vết xước nhỏ trên vỏ se lại, củ bền hơn. Không phơi nắng gắt.
Không rửa trước khi cất. Rửa làm củ ẩm và dễ trầy vỏ.
Loại củ dập, sâu, cuốc phạm. Để ăn trước.
Xếp trên nền khô, lót rơm hoặc cát. Không để sát nền đất ẩm.
Vùi trong cát khô. Nhiều nhà rải lớp cát khô, xếp khoai, phủ cát lên, giữ củ tươi lâu.
Để dưới gầm giường, góc nhà thoáng. Chỗ mát, ít ánh sáng.
Không chồng quá dày. Đống dày giữ nhiệt và ẩm ở giữa.
Tránh chuột. Chuột gặm khoai rồi củ thối từ vết gặm.
Kiểm tra mỗi tuần. Củ mềm, chảy nước, có mùi thì nhặt bỏ ngay.
Khoai hà có vị đắng thì bỏ. Khoai bị bọ hà đục có vị đắng, mùi lạ, không nên ăn.
Cất khoai tây, sắn và bí đỏ
Khoai tây cất nơi tối. Ánh sáng làm vỏ khoai tây chuyển xanh.
Bỏ mầm và phần vỏ xanh của khoai tây khi ăn. Phần xanh và mầm có chất không tốt. Củ xanh nhiều, mọc mầm dài thì bỏ.
Khoai tây để giống cất riêng. Khoai giống cất ở nơi có ánh sáng tán xạ để mầm mập, khác với khoai ăn.
Sắn tươi hỏng rất nhanh. Sau vài ngày ruột sắn có vệt thâm, nên ăn sớm hoặc chế biến.
Sắn thái lát phơi khô. Bóc vỏ, thái lát, phơi nắng đến khi khô giòn, cất kín, dùng dần cho người hoặc gia súc.
Sắn phải bóc vỏ, ngâm, luộc kỹ. Sắn có chất có thể gây ngộ độc. Bỏ vỏ, ngâm nước, luộc mở vung, đổ nước đầu.
Bí đỏ hái khi già, giữ đoạn cuống. Bí mất cuống dễ thối từ chỗ cuống.
Lau sạch vỏ bí, để khô. Không rửa ướt rồi cất.
Đặt bí nơi thoáng, mỗi quả một chỗ. Kê trên kệ, trên gác, không chồng lên nhau.
Lật bí thỉnh thoảng. Mặt tiếp xúc với kệ ẩm dễ hỏng trước.
Bí có vết mềm thì ăn ngay. Cắt bỏ phần hỏng nếu còn ít, dùng phần lành trong ngày.
Những điều cần tránh khi ăn củ đã cất lâu
Khoai tây mọc mầm, vỏ xanh có chất không tốt cho sức khoẻ. Gọt bỏ mầm và phần xanh, nếu phần xanh nhiều và củ có vị đắng thì bỏ cả củ. Không cho trẻ nhỏ ăn khoai tây đã mọc mầm dài.
Sắn tươi hay sắn khô đều phải chế biến đúng: bóc vỏ, ngâm, luộc kỹ, đổ nước. Nhiều vụ ngộ độc sắn xảy ra vì ăn sắn luộc qua loa, ăn lúc đói hoặc ăn nhiều. Người có biểu hiện chóng mặt, buồn nôn sau khi ăn sắn cần đi khám ngay.
Khoai lang bị hà, bị thối một phần có vị đắng, mùi lạ, không nên ăn phần còn lại. Củ có đốm đen lan rộng, mốc, cũng bỏ.
Bí đỏ để lâu có vị đắng bất thường thì không ăn. Đồ cất lâu mà có mùi lạ, vị lạ, nguyên tắc chung là tiếc cũng bỏ.
Cất củ ở ba miền
Miền Bắc vụ đông thu khoai lang, khoai tây vào cuối đông, đầu xuân. Trời mát, cất khoai dễ hơn. Nhiều nhà giữ khoai lang dưới gầm giường, khoai tây trong thúng để nơi tối.
Miền Trung vùng cát ven biển trồng nhiều khoai lang, sắn. Có nơi khoai lang được thái lát phơi khô làm khoai deo, sắn thái lát phơi làm sắn khô dự trữ mùa mưa lũ.
Miền Nam nóng ẩm, củ tươi khó giữ lâu. Người ta thường bán dần hoặc chế biến, như làm bánh khoai mì, phơi khô. Bí đỏ, bí đao vỏ cứng giữ được lâu hơn các loại củ.
Vùng núi thường cất bí trên gác, ngô trên gác bếp, khoai sọ vùi đất. Mỗi vùng dựa vào khí hậu của mình để chọn cách cất.
Câu hỏi thường gặp
Khoai lang cất được bao lâu?
Tuỳ giống, độ lành của củ và nơi cất. Khoai lành, se vỏ, cất nơi thoáng mát có thể giữ được khá lâu. Kiểm tra thường xuyên để nhặt củ hỏng.
Khoai tây mọc mầm có ăn được không?
Mầm ngắn thì gọt bỏ mầm và phần xung quanh, phần vỏ xanh, vẫn ăn được. Củ mọc mầm dài, nhăn nheo, xanh nhiều, có vị đắng thì nên bỏ.
Có nên để khoai lang trong tủ lạnh?
Khoai lang không hợp với nhiệt độ quá lạnh, để tủ lạnh lâu dễ bị hỏng ruột, thâm, cứng lõi. Nơi mát thoáng trong nhà thường tốt hơn.
Sắn khô để được bao lâu?
Sắn thái lát phơi thật khô, cất kín nơi khô ráo có thể dùng dần một thời gian dài. Sắn khô bị mốc thì bỏ.
Vì sao bí đỏ để lâu bị thối từ cuống?
Thường do bí bị gãy cuống, cuống non, hoặc để nơi ẩm. Khi hái nên giữ lại một đoạn cuống, hái lúc bí già và trời khô.
